MoMA’nın fotoğraf bölümünde yeni bir ışık

Karanlık nereye konacak?

Bir müzenin fotoğraf bölümüne kim geçecek, diye sorulduğunda çoğu kişi isim listesine bakar. Ben önce şu soruyu sorarım: O kurum bundan sonra karanlığı nereye koyacak?

Makeda Best ve boş kalan koltuk

Haziran başında MoMA, Makeda Best’i Joel ve Anne Ehrenkranz Fotoğraf Başküratörü olarak duyurdu. Eylülde göreve başlayacak. Oakland Museum of California’dan geliyor; öncesinde Harvard Art Museums’ta fotoğraf küratörlüğü yaptı. Clément Chéroux’nun 2022’de Paris’e geçmesinden beri boş kalan koltuğu, Roxana Marcoci yıllarca vekâleten taşıdı. Dört yıl uzun bir sessizliktir. Büyük bir koleksiyon o sürede de nefes alır; ama yönü belirsiz kaldığında o nefes boğuklaşır.

MoMA bir hafıza

MoMA benim için yalnızca prestijli bir isim değil. Eserlerimin de içinde bulunduğu bir hafıza. 1940’tan beri fotoğrafı modern sanatın diline sokan, otuz bini aşkın işle bir çağın nasıl göründüğünü arşivleyen bir yer. Böyle bir bölümün başına geçen kişi, vitrini değil; bakış açısını yönetir.

Neden Best önemli?

Best’in seçilmesi bu yüzden önemli. Kalıcı olarak bu makama gelen ilk Siyah küratör — ve ilk kadın. Tarihe dipnot düşmek kolaydır. Zor olan, o dipnotun ardından hangi yüzlerin, hangi emeğin, hangi kırılganlığın duvara çıkacağıdır. Kendisi de fotoğrafçı. CalArts’ta Allan Sekula’nın yanında okumuş; doktorasını Harvard’da yapmış. Yani hem kameranın arkasını hem arşivin ağırlığını bilen biri. 2025’te International Center of Photography’de açtığı American Job, işi ve Amerikan emeğini görüntü üzerinden okuyan bir sergiydi. Moda dünyasında yıllarca gördüğüm şeyle aynı noktada kesişiyor: Parıltı yetmez. Asıl mesele, ışığın altında duran insanın neyi sakladığıdır.

Niyet ve bakış

MoMA’nın yeni müdürü Christophe Cherix, Best’in fotoğrafı sosyolojiye, çevreye, performansa, emeğe ve kamusal hayata bağladığını söylüyor. Press cümlesi gibi durabilir. Ama doğru yerde doğru isim seçildiğinde, press cümlesi bile bir niyet taşır. Best’in kendi sözü daha net: Fotoğraf, kim olduğumuzu anlamak için hâlâ vazgeçilmez. MoMA da buna alan açabilecek nadir kurumlardan biri.

Hareket hâlinde bir harita

New York’ta fotoğraf sahnesi durmuyor. Aynı dönemde MoMA’dan Met’e geçen isimler, bir kurumdan diğerine kayan bakış açıları… Best boş bir masaya oturmuyor; hareket hâlinde bir haritaya giriyor. Eylülde kapıdan içeri girdiğinde karşısında yalnızca koleksiyon değil, dört yıllık bir beklenti de olacak.

Duvara asılacak işler

Ben bir fotoğrafçı olarak şunu bilirim: Bir kurumun kimliği, katalog metninde değil, seçtiği yüzlerde görünür. MoMA’nın bu tercihi, modernliğin görsel tanımını biraz daha genişletebilir. Belki biraz daha dürüstleştirebilir. Asıl yazı şimdi başlamıyor. Asıl yazı, önümüzdeki sezonlarda duvara asılacak işlerde başlayacak.

Işık her yerde. Mesele, karanlığın nereye konacağı.

— Egemen Mustafa Şener